Reakcja ZG SNAP na list Komisji Numizmatycznej KNH PAN do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Reakcja ZG SNAP na list Komisji Numizmatycznej KNH PAN do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Krakowskie Przedmieście 15/17
00-071 Warszawa
Warszawa, 21 lipca 2011 r.
Szanowny Panie Ministrze,
Zarząd Główny SNAP wyraża głębokie zaniepokojenie stanowiskiem Komisji Numizmatycznej Komitetu Nauk Historycznych PAN w kwestii ewentualnej zmiany przepisów ustawy o zabytkach i opiece nad zabytkami z 2003 r. wyrażonym w liście do Pana Ministra z dnia 30 czerwca 2011 r. Nie do przyjęcia dla Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich, stanowiącego najliczniejszą reprezentację środowiska archeologicznego w Polsce, jest stwierdzenie, iż przepisy określające zasady poszukiwań zabytków za pomocą wykrywaczy metali oraz definiujące zabytek archeologiczny "są sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem i nie uzyskały społecznej akceptacji". Jedynym środowiskiem, które nie akceptuje generalnie słusznych przepisów prawa w tym zakresie jest bowiem środowisko kolekcjonerskie. Działalność kolekcjonerów i "poszukiwaczy skarbów", skupiona w skrajnie egoistyczny sposób na pozyskiwaniu określonych kategorii zabytków archeologicznych, przede wszystkim monet, militariów i ozdób metalowych, prowadzi bardzo często do niszczenia stanowisk archeologicznych poprzez naruszenie oryginalnego układu nawarstwień, stanowiącego podstawę do odtworzenia sekwencji historycznych zdarzeń i ich chronologii. Działalność tzw. detektorystów w obecnej postaci jest zatem całkowicie sprzeczna z interesem publicznym i szkodliwa dla nauki.
Nie jest też prawdą, że "hobbyści" tworzą swe kolekcje z przedmiotów "odkrytych w sposób mniej lub bardziej przypadkowy". Działają oni bowiem na ogół w sposób zorganizowany, korzystając z publicznie dostępnych informacji na temat rozmieszczenia stanowisk archeologicznych.
Sprostowania wymaga również stwierdzenie, iż prywatne kolekcjonerstwo stanowi „społeczną bazę” muzeów. Muzea, a zwłaszcza muzea archeologiczne, powiększają dzisiaj swe kolekcje przede wszystkim w wyniku przejmowania zabytków archeologicznych pozyskanych w wyniku systematycznych badań wykopaliskowych, które są profesjonalną procedurą badawczą w ścisłym znaczeniu tego słowa.
Zdaniem Komisji Numizmatycznej zmiana definicji zabytku archeologicznego i porzuconego lub ukrytego zabytku ruchomego oraz zasad prowadzenia wszelkich badań archeologicznych miałaby doprowadzić do lepszej ochrony dziedzictwa kulturowego poprzez, jak tego można się domyślać, włączenie kolekcjonerów i "hobbystów" do tego procesu. Ten punkt widzenia wydaje się zdecydowanie zbyt optymistyczny w świetle ich dotychczasowej działalności nakierowanej na tworzenie prywatnych kolekcji. Dziedzictwo kulturowe, w tym także dziedzictwo archeologiczne, nie może być przedmiotem amatorskich eksploracji podejmowanych wyłącznie w celu pozyskania artefaktów, które później stają się przedmiotem handlu i wymiany.
Wyrażamy zdziwienie, że Komisja Numizmatyczna Komitetu Nauk Historycznych PAN, powołana przecież w celu wspierania rozwoju nauki o przeszłości i ochrony wspólnego dziedzictwa kulturowego, w swoim piśmie staje po stronie niszczycieli dziedzictwa kulturowego i postuluje ułatwienie działań prowadzących do jego destrukcji. Zawód numizmatyka, którego uprawianie jest jakoby uniemożliwione przez aktualnie obowiązujące w Polsce prawo, nie może oznaczać kolekcjonowania i opisywania wyrwanych z kontekstu monet, których zasadnicze znaczenie naukowe polega przecież właśnie na analizie kontekstu ich znalezienia.
Przeciwnie niż Komisja Numizmatyczna, uważamy, że działania administracji konserwatorskiej powinny być wspierane przez środowiska akademickie i naukowe. Słuszna zasada partycypacji publicznej w ochronie dziedzictwa kulturowego, powinna być naszym zdaniem realizowana poprzez ścisłą współpracę organizacji pozarządowych, naukowców i organów administracji państwowej.
Ufamy, że Pan Minister nie dopuści do zmian w prawie, które doprowadziłyby do destrukcji stanowiącego nasze wspólne dobro dziedzictwa archeologicznego. Jednocześnie kolejny raz deklarujemy chęć współuczestniczenia w formowaniu koncepcji zmian prawnych w dziedzinie ochrony zabytków.
Prezes
Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich
Prof. dr hab. Zbigniew Kobyliński
Wiceprezes
Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich
Dr Wojciech Brzeziński
Sekretarz Generalny
Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich
Dr Janusz Budziszewski
Do wiadomości:
• Pani Iwona Śledzińska-Katarasińska, Przewodnicząca Sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu
• Pan Prof. Dr hab. Jan Machnik, Przewodniczący Komitetu Nauk Pra- i Protohistorycznych PAN
• Pan Prof. Dr hab. Janusz Żarnowski, Przewodniczący Komitetu Nauk Historycznych PAN
• Pan Prof. Dr hab. Bogusław Szmygin, Prezes Polskiego Komitetu Narodowego ICOMOS
• Pan Prof. Dr hab. inż. Jerzy Jasieńko, Prezes Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków
• Pan Wiesław Kaczmarek, Prezes Towarzystwa Opieki nad Zabytkami
• Pan Prof. dr hab. Andrzej Buko, Dyrektor Instytutu Archeologii i Etnologii PAN
