Kodeks Etyki i Normy Prowadzenia Badań dla członków amerykańskiego Stowarzyszenia Zawodowych Archeologów
Kodeks Etyki i Normy Prowadzenia Badań dla członków amerykańskiego Stowarzyszenia Zawodowych Archeologów
Archeologia to zawód, a przywilej praktykowania zawodu wymaga zawodowej moralności i zawodowej odpowiedzialności, jak również zawodowej kompetencji ze strony każdego praktykującego.
I. Zobowiązania archeologa wobec społeczeństwa
1.1. Archeolog powinien:
(a) Czuć się zobowiązanym do przedstawiania w odpowiedzialny sposób archeologii i wyników jej badań wobec społeczeństwa;
(b) Aktywnie wspierać konserwację bazy zasobów archeologicznych;
(c) Być wrażliwym na uzasadnione obawy grup, których dzieje kultury są przedmiotem badań archeologicznych i respektować ich zastrzeżenia;
(d) Unikać przesadnych, błędnych i bezpodstawnych stwierdzeń dotyczących kwestii archeologicznych, które mogą skłaniać innych do wzięcia udziału w działaniach nieetycznych i bezprawnych i przeciwdziałać takim stwierdzeniom;
(e) Popierać i przestrzegać zasady Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Nauki, Kultury i Oświaty (UNESCO) o środkach zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury, przyjętej przez Konferencję Generalną 14 listopada 1970 w Paryżu.
1.2 Archeolog nie może:
(a) Angażować się w jakiekolwiek nielegalne lub nieetyczne działania dotyczące kwestii archeologicznych lub świadomie zezwalać na używanie swego imienia dla wspierania jakichkolwiek nielegalnych lub nieetycznych działań dotyczących kwestii archeologicznych.
(b) Wydawać fachowej opinii, składać publicznego sprawozdania lub dawać prawne świadectwo w kwestiach archeologicznych, nie posiadając informacji wyczerpujących na tyle, na ile można - w granicach rozsądku - oczekiwać;
(c) Angażować się w działania wiążące się z nieuczciwością, defraudacją, oszustwem lub fałszywym przedstawianiem faktów w kwestiach archeologicznych;
(d) Podejmować jakichkolwiek badań wpływających na stan bazy zasobów archeologicznych, do których nie posiada odpowiednich kwalifikacji.
II. Zobowiązania archeologa wobec kolegów, pracowników i studentów
2.1 Archeolog powinien:
(a) Odpowiednio doceniać pracę wykonaną przez innych;
(b) posiadać aktualną wiedzę na temat rozwoju w swojej dziedzinie specjalizacji;
(c) Starannie i bez niepotrzebnych opóźnień przygotowywać i odpowiednio upubliczniać opis przeprowadzonych badań i ich wyników;
(d) Pozostawać w kontakcie i współpracować z kolegami o takich samych zainteresowaniach zawodowych;
(e) Odpowiednio respektować zainteresowanie kolegów informacjami, oraz ich prawo do informacji o stanowiskach, obszarach, kolekcjach lub danych, które są, lub mogą być, obiektem aktywnych zainteresowań badawczych obu stron;
(f) Znać i stosować się do wszelkich praw federalnych, stanowych i lokalnych, zarządzeń i regulacji odnoszących się do jego badań i działań archeologicznych;
(g) Informować stosowne władze o znanych mu pogwałceniach niniejszego Kodeksu;
(h) Honorować i stosować się do ducha i litery Procedur Dyscyplinarnych Stowarzyszenia Zawodowych Archeologów (SOPA).
2.2 Archeolog nie może:
(a) Fałszywie lub złośliwie dążyć do zaszkodzenia reputacji innego archeologa;
(b) Popełniać plagiatów w wystąpieniach ustnych lub pisemnych;
(c) Podejmować badań mających wpływ na bazę zasobów archeologicznych, chyba że oczekiwać można niezwłocznej i odpowiedniej analizy i sprawozdania;
(d) Odmawiać uzasadnionej prośbie wykwalifikowanego kolegi o udostępnienie danych badawczych;
(e) Składać fałszywego lub mylącego podania o akredytację lub członkostwo w Stowarzyszeniu Zawodowych Archeologów (SOPA).
III. Zobowiązania archeologa wobec pracodawców i klientów
3.1 Archeolog powinien:
(a) Respektować interesy swego pracodawcy lub klienta, o ile są one zgodne z dobrem publicznym, niniejszym Kodeksem Etyki i Normami Prowadzenia Badań;
(b) Odmawiać stosowania się do jakichkolwiek próśb lub żądań ze strony pracodawcy lub klienta, które stoją w sprzeczności z niniejszym Kodeksem Etyki i Normami Prowadzenia Badań;
(c) Zalecać pracodawcom lub klientom zatrudnienie innych archeologów lub innych fachowych konsultantów w przypadku napotkania problemów leżących poza zakresem jego własnych kompetencji;
(d) Troszczyć się w rozsądny sposób o zapobieganie ujawnianiu lub wykorzystaniu poufnych informacji przez swych pracowników, kolegów, współpracowników i inne osoby, z których usług korzysta. Informacje poufne oznaczają informacje o niearcheologicznym charakterze uzyskane w trakcie zatrudnienia, których nienaruszalności żądał pracodawca lub klient, lub których ujawnienie byłoby kłopotliwe albo mogłoby być szkodliwe dla pracodawcy lub klienta. Informacja przestaje być poufna kiedy tak zaleci pracodawca lub klient, albo kiedy informacja taka staje się ogólnie znana.
3.2 Archeolog nie może:
(a) Ujawniać informacji poufnych, chyba że wymaga tego prawo;
(b) Wykorzystywać poufnych informacji z niekorzyścią dla lub klienta pracodawcy;
(c) Wykorzystywać poufnych informacji dla korzyści własnych lub osób trzecich, chyba że klient zgadza się na to po pełnym ujawnieniu informacji;
(d) Przyjmować wynagrodzenie lub jakiekolwiek opłaty za zalecanie zatrudnienia innego archeologa lub innej osoby, chyba że potencjalny pracodawca lub klient jest w pełni poinformowany o takim wynagrodzeniu lub opłacie;
(e) Zalecać lub uczestniczyć w badaniach, które nie spełniają wymogów Norm Prowadzenia Badań.
Normy Prowadzenia Badań
Archeolog prowadzący badania zobowiązany jest starać się planować i przeprowadzać przedsięwzięcia, które przyczyniać się będą do zrozumienia przez nas dawnych kultur, i/lub które rozwijać będą lepsze teorie, metody lub techniki interpretacji źródeł archeologicznych, powodując przy tym minimalne uszkodzenia bazy zasobów archeologicznych. Przy prowadzeniu każdego projektu badawczego powinny być stosowane następujące normy minimalne:
I. Archeolog zobowiązany jest odpowiednio przygotować się do każdego przedsięwzięcia badawczego, niezależnie od tego czy obejmuje ono badania terenowe czy nie. Archeolog musi:
1.1 Ocenić dostateczność swych kwalifikacji dla wymagań przedsięwzięcia i minimalizować niedostatki poprzez uzyskiwanie dodatkowych ekspertyz, pozyskiwanie współpracowników o potrzebnych kwalifikacjach, lub poprzez modyfikowanie zakresu przedsięwzięcia;
1.2 Zasięgać informacji o istotnych wcześniejszych badaniach;
1.3 Opracować naukowy plan badań określający cele przedsięwzięcia, biorący pod uwagę wcześniejsze istotne badania, stosujący odpowiednią metodologię i przewidujący oszczędne korzystanie z bazy zasobów (niezależnie od tego czy bazę tą tworzy stanowisko archeologiczne czy zabytki ruchome), zgodne z celami przedsięwzięcia;
1.4 Zagwarantować możliwość korzystania z odpowiednich i kompetentnych pracowników, zapewnić warunki dla przeprowadzenia przedsięwzięcia do końca, oraz zapewnić odpowiednie warunki dla opieki nad zabytkami ruchomymi i dokumentacją;
1.5 Stosować się do wszelkich wymagań prawnych, w tym bezwarunkowo do obowiązku uzyskiwania wszelkich wymaganych pozwoleń rządowych i wymaganych pozwoleń od właścicieli gruntów i innych osób;
1.6 Stwierdzić, czy przedsięwzięcie może kolidować z programami lub przedsięwzięciami innych naukowców, a jeżeli istnieje takie prawdopodobieństwo, rozpocząć negocjacje w celu zminimalizowania skutków tego kolidowania.
II. Prowadząc badania, archeolog musi kierować się swym planem badań naukowych, z wyjątkiem sytuacji, gdy nieprzewidziane okoliczności wymagają jego modyfikacji.
III. Procedury poszukiwań terenowych lub wykopalisk muszą stosować się do następujących norm minimalnych:
3.1 Jeżeli zbierane są zabytki ruchome, utrzymywany musi być system ich identyfikacji i dokumentacji ich pochodzenia.
3.2 Żródła, które nie podlegają kolekcjonowaniu, takie jak obiekty przyrodnicze i kulturowe, warstwy depozycyjne i tym podobne, muszą być dokumentowane w sposób pełny i staranny przy użyciu odpowiednich środków, dokumentowane musi być też ich pochodzenie.
3.3 Metody stosowane przy zbieraniu danych muszą zostać opisane w sposób pełny i precyzyjny. Istotne relacje stratygraficzne i /lub powiązania artefaktów, innych zabytków ruchomych i obiektów kulturowych i przyrodniczych muszą także być dokumentowane w sposób pełny i precyzyjny.
3.4 Cała dokumentacja powinna być zrozumiała dla innych archeologów. Jeżeli używane są terminy, którym brak powszechnie uznanych odnośników, powinny one zostać jasno zdefiniowane.
3.5 Na ile to możliwe, powinny być uwzględniane zainteresowania innych badaczy. Dla przykładu: górne warstwy stanowiska powinny być naukowo eksplorowane i dokumentowane gdy tylko to możliwe, nawet jeżeli przedsięwzięcie skupia się na badaniu poziomów leżących poniżej.
IV. Podczas wydobywania, analizowania i składowania zabytków ruchomych i dokumentacji w pracowni, archeolog musi podjąć środki dla zapewnienia, że powiązania pomiędzy zabytkami i dokumentacją terenową zostaną utrzymane, tak aby relacje dotyczące kontekstu pochodzenia zabytków itp. nie zostały zakłócone lub utracone.
V. Zabytki i dokumentacja badawcza będące wynikiem przedsięwzięcia muszą zostać zdeponowane w instytucji dysponującej stałymi środkami opieki, chyba że prawo wymaga innych rozwiązań.
VI. Archeolog jest zobowiązany do odpowiedniego upublicznienia wyników swych badań w stosownych gremiach, w rozsądnie krótkim czasie.
6.1 Wyniki uznane za znaczący wkład w rzeczową wiedzę o przeszłości, lub w rozwój teorii, metod lub technik, powinny być upublicznione wśród kolegów i innych zainteresowanych osób za pomocą stosownych środków, takich jak publikacje, sprawozdania składane w czasie fachowych spotkań lub listy do kolegów.
6.2 Prośby ze strony wykwalifikowanych kolegów o informacje bezpośrednie dotyczące wyników badań powinny być honorowane, jeżeli pozostają w zgodzie z nadrzędnym prawem badacza do publikacji i z jego zobowiązaniami zawodowymi.
6.3 Brak sporządzonego pełnego sprawozdania naukowego w okresie dziesięciu lat po ukończeniu przedsięwzięcia terenowego uznany będzie za zrzeczenie się archeologa do prawa pierwszeństwa w analizie i publikacji danych. Po wygaśnięciu takiego dziesięcioletniego terminu, lub wcześniej, jeżeli archeolog zdecyduje się nie publikować wyników, dane takie to powinny zostać w pełni udostępnione innym archeologom do analizy i publikacji.
6.4 Podczas gdy kontraktowe zobowiązania w sprawie sprawozdawczości muszą być przestrzegane, archeolog nie powinien zawierać kontraktu, który zabrania mu umieszczania własnych interpretacji i wniosków w sprawozdaniu kontraktowym, lub dalszego korzystania z danych po zakończeniu przedsięwzięcia.
6.5 Archeolog zobowiązany jest do wyrażania zgody na uzasadnione prośby o informacje ze strony środków masowego przekazu
* Society of Professional Archaeologists - SOPA.
