Zasady Etyki Archeologicznej Stowarzyszenia na rzecz Archeologii Amerykańskiej
Zasady Etyki Archeologicznej Stowarzyszenia na rzecz Archeologii Amerykańskiej
Zasady Etyki Archeologicznej Stowarzyszenia na rzecz Archeologii Amerykańskiej*
Zasada nr 1: Zarządzanie
Świadectwo archeologiczne, to jest: stanowiska i zabytki archeologiczne in situ, zbiory archeologiczne, dokumentacja i sprawozdania, jest niezastępowalne. Wszyscy archeolodzy odpowiedzialni są za pracę na rzecz długoterminowej konserwacji i ochrony świadectwa archeologicznego poprzez praktykowanie i promowanie zarządzania tym świadectwem. Zarządzający są zarówno stróżami, jak i rzecznikami świadectwa archeologicznego dla dobra wszystkich ludzi; w czasie badania i interpretacji tego świadectwa winni oni wykorzystywać zdobytą przez siebie specjalistyczną wiedzę, w celu promowania społecznego zrozumienia i wspierania długoterminowego zachowania świadectwa archeologicznego.
Zasada nr 2: Odpowiedzialność publiczna
Odpowiedzialne badanie archeologiczne, włączając w to wszystkie poziomy działalności zawodowej, wymaga uznania przez badacza swojej publicznej odpowiedzialności i zobowiązania się przez niego do czynienia wszelkich uzasadnionych wysiłków, w dobrej wierze, by konsultować się aktywnie z zainteresowanymi grupami, w celu ustanowienia roboczych związków, które mogą być korzystne dla wszystkich zainteresowanych stron.
Zasada nr 3: Komercjalizacja
Stowarzyszenie na rzecz Archeologii Amerykańskiej od dawna uważa, że dokonywanie zakupu i sprzedaży przedmiotów wyjętych z kontekstu archeologicznego jest przyczynianiem się do destrukcji świadectwa archeologicznego na kontynencie amerykańskim i na całym świecie. Komercjalizacja zabytków archeologicznych - ich wykorzystywanie jako przedmiotów handlu dla osobistej przyjemności lub zysku - powoduje niszczenie stanowisk archeologicznych i informacji dotyczących kontekstu archeologicznego, które mają zasadnicze znaczenie dla zrozumienia świadectwa archeologicznego. Archeolodzy winni przeto ostrożnie rozważać naukowe korzyści przedsięwzięcia badawczego wobec kosztów możliwego uwydatnienia wartości handlowej zabytków archeologicznych. Zawsze, kiedy tylko jest to możliwe, powinni oni zarówno sami unikać, jak i odwodzić innych od działań, które wpływają na potęgowanie rynkowej wartości zabytków archeologicznych, a zwłaszcza tych przedmiotów, które nie znajdują się pod opieką instytucji publicznych i nie są łatwo dostępne dla badań naukowych, publicznej interpretacji czy dla celów wystawienniczych.
Zasada nr 4: Publiczna edukacja i kontakty ze społeczeństwem
Archeolodzy powinni zarówno wychodzić naprzeciw innych osób zainteresowanych świadectwem archeologicznym, jak i uczestniczyć we wspólnych wysiłkach z nimi, w celu udoskonalania zachowywania, ochrony i interpretacji świadectwa archeologicznego. W szczególności archeolodzy powinni zobowiązać się do: (1) zjednywania publicznego poparcia dla zarządzania świadectwem archeologicznym; (2) wyjaśniania i promowania stosowania archeologicznych metod i technik w celu zrozumienia ludzkich zachowań i kultury; oraz (3) podawania do wiadomości publicznej archeologicznych interpretacji przeszłości. Wiele grup społecznych interesuje się archeologią, włączając w to studentów i nauczycieli; tubylczych Amerykanów i inne grupy etniczne, religijne i kulturalne, które odnajdują w świadectwie archeologicznym ważne aspekty swego dziedzictwa kulturalnego; prawodawców i urzędników państwowych; reporterów, dziennikarzy i inne osoby związane ze środkami przekazu; jak również szerokie kręgi społeczeństwa. Archeolodzy, którzy są niezdolni do bezpośredniego podejmowania się zadań edukacyjnych i kontaktów publicznych, powinni zachęcać i wspierać wysiłki innych w tym zakresie.
Zasada nr 5: Dobra intelektualne
Dobra intelektualne, zawarte w wiedzy i dokumentach powstałych w wyniku studiów nad źródłami archeologicznymi, jest częścią świadectwa archeologicznego. W związku z tym powinny być traktowane raczej w związku z zasadami zarządzania świadectwem archeologicznym, niż jako przedmiot osobistej własności. Jeśli istnieje niekwestionowany powód, a nie ma prawnych ograniczeń, czy silnej sprzeczności interesów, badacz może mieć pierwszeństwo w dostępie do oryginalnych materiałów i dokumentacji w ograniczonym i uzasadnionym czasie, po upływie którego materiały te i dokumentacja powinny być udostępnione innym.
Zasada nr 6: Informowanie społeczeństwa i publikowanie
W rozsądnym czasie, wiedza, którą archeolodzy uzyskują w wyniku badania świadectwa archeologicznego, musi zostać zaprezentowana w dostępnej formie (poprzez publikację lub inne środki) możliwie jak najszerszym kręgom zainteresowanych odbiorców. Dokumentacja i materiały, na których publikacja lub inne formy informowania społeczeństwa są oparte, powinny być złożone we właściwym miejscu dla stałego przechowywania. Dobro zachowania i ochrony in situ stanowisk archeologicznych musi być brane pod uwagę podczas publikowania i rozpowszechniania informacji o ich charakterze i lokalizacji.
Zasada nr 7: Dokumentacja i ochrona in situ
Archeolodzy powinni działać aktywnie na rzecz zachowania i długoterminowego dostępu do archeologicznych zbiorów, dokumentacji i sprawozdań. W tym celu powinni oni zachęcać kolegów, studentów i innych do korzystania podczas ich badań w odpowiedzialny sposób ze zbiorów, dokumentacji i sprawozdań, jako jednego ze sposobów zachowania świadectwa archeologicznego in situ i wpływania na większą dbałość i szacunek dla tej części świadectwa archeologicznego, która została wydobyta i włączona do zbiorów archeologicznych, dokumentacji i sprawozdań.
Zasada nr 8: Praktyka zawodowa a zasoby archeologiczne
W związku z tym, że większość badań archeologicznych ma charakter niszczący, archeolodzy inicjujący wszelkie programy badawcze muszą zapewnić, że posiadają odpowiednią praktykę zawodową, doświadczenie, warunki i wsparcie, konieczne do prowadzenia badań w sposób zgodny z powyższymi zasadami i współczesnymi normami praktyki zawodowej.
* Przyjęte przez Komitet Wykonawczy Stowarzyszenia na rzecz Archeologii Amerykańskiej (Society for American Archaeology - SAA) 10 kwietnia 1996 r.
