Kodeks Etyki i Kodeks Norm Zawodowych Archeologicznego Instytutu Ameryki
Kodeks Etyki i Kodeks Norm Zawodowych Archeologicznego Instytutu Ameryki
Kodeks Etyki i Kodeks Norm Zawodowych Archeologicznego Instytutu Ameryki*
Archeologiczny Instytut Ameryki działa dla lepszego zrozumienia archeologii, dla ochrony i zachowania światowych zasobów archeologicznych i informacji, którą one zawierają, oraz dla popierania i wspomagania archeologicznych badań i publikacji.
Zgodnie z tymi zasadami, członkowie AIA powinni:
1. Starać się zagwarantować, aby eksploracja stanowisk archeologicznych była prowadzona według najwyższych norm, pod bezpośrednim nadzorem wykwalifikowanego personelu, i aby rezultaty takich badań były upubliczniane.
2. Odmawiać uczestnictwa w handlu nie udokumentowanymi starożytnościami i powstrzymywać się od działań podnoszących wartość komercyjną tego typu przedmiotów. Zabytki nie udokumentowane to takie, dla których brak potwierdzenia, że należały do kolekcji prywatnej lub publicznej przed 30 grudnia 1970, kiedy Rada AIA podpisała Konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Edukacji, Nauki i Kultury (UNESCO) o środkach zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przekazywaniu własności dóbr kultury, lub które zostały wydobyte i wywiezione z kraju pochodzenia niezgodnie z prawem panującym w tym kraju.
3. Informować odpowiednie władze o zagrożeniach splądrowaniem lub o plądrowaniu stanowisk archeologicznych oraz o nielegalnym przywozie lub wywozie materiału archeologicznego.
Kodeks Norm Zawodowych
Preambuła
Kodeks niniejszy odnosi się do tych członków AIA, którzy odgrywają aktywną, profesjonalną rolę w nadzorowaniu wykopalisk, studiach lub publikowaniu materiału archeologicznego, w tym zasobów kulturalnych znajdujących się pod wodą. W obrębie Instytutu cieszą się oni przywilejami organizowania sesji i przedstawiania referatów w czasie Dorocznych Spotkań, wygłaszania odczytów dla społeczności lokalnych, uczestniczenia w komitetach AIA wyznaczających kształt i kierunki archeologii, świadczenia usług w zakresie ocen oddziaływania inwestycji na archeologiczne dobra kultury oraz wpisania ich nazwisk na Listę Profesjonalnych Archeologów.
Przywilejom tym towarzyszą szczególne obowiązki. Nasi członkowie powinni być zaznajomieni i stosować się do praw krajów, w których mieszkają i pracują. Powinni traktować innych, tak w domu jak i w terenie, z szacunkiem i wrażliwością. Jako główni zarządcy źródeł archeologicznych, powinni aktywnie działać na rzecz zachowania tych źródeł w ich wszystkich wymiarach i na dłuższą metę; powinni też zwracać stosowną uwagę na interesy innych, zarówno kolegów jak i ludzi nie związanych z archeologią, na których oddziaływają prowadzone badania.
AIA uznaje, że archeologia jest dyscypliną mającą do czynienia we wszystkich swych aspektach z kondycją ludzką, i że badania archeologiczne często muszą równoważyć konkurujące ze sobą zasady etyczne. Niniejszy Kodeks Norm Zawodowych nie próbuje ująć w ramy prawne wszelkich aspektów profesjonalnych zachowań i świadom jest konfliktów tkwiących w wielu z poruszanych kwestii. Kodeks przedstawia trzy szerokie obszary odpowiedzialności i dostarcza przykładów tego, jakie typy okoliczności mogą wystąpić na każdym z nich. Jego celem jest zachęcenie wszystkich profesjonalnych archeologów, aby pamiętali o kwestiach etycznych planując i przeprowadzając badania.
I. Odpowiedzialność wobec źródeł archeologicznych
Profesjonalni archeolodzy ponoszą odpowiedzialność za źródła archeologiczne - tj. za fizyczne pozostałości i wszelkie towarzyszące informacje o tych pozostałościach, w tym także znajdujące się pod wodą.
1. Profesjonalni archeolodzy powinni stosować się w swych badaniach i publikacjach do wytycznych ogólnego Kodeksu Etyki AIA, dotyczących zabytków nielegalnych.
2. Cele i skutki wszelkich badań archeologicznych powinny zostać starannie rozważone przed rozpoczęciem prac. Wybrane powinny zostać takie podejścia i metody, które wymagać będą minimalnych zniszczeń źródeł archeologicznych. Choć wykopaliska są czasami odpowiednim środkiem badań, przed ich podjęciem należy rozważyć możliwość zastosowania badań powierzchniowych, studiów nad wcześniej wydobytym materiałem i innych środków.
3. Wydobywanie i studia nad materiałem archeologicznym z wszystkich okresów powinny być prowadzone tylko pod nadzorem wykwalifikowanego personelu.
4. Archeolodzy powinni przewidzieć i zapewnić odpowiednie, łatwo dostępne i długoterminowe składowanie i fachową opiekę dla całego materiału archeologicznego, dokumentacji i archiwów, w tym dla danych przewidzianych do odczytu mechanicznego, wymagających specjalistycznej opieki archiwistycznej i utrzymania.
5. Archeolodzy powinni upubliczniać wyniki swych badań na bieżąco, udostępniając innym źródła, jeżeli publikacja nie może zostać opracowana w rozsądnym czasie.
6. Wszystkie projekty badawcze powinny od samego początku zawierać konkretne plany konserwacji, zabezpieczenia i publikacji, a dla celów tych powinny zostać zapewnione fundusze.
II. Odpowiedzialność wobec społeczeństwa
Ponieważ źródła archeologiczne stanowią dziedzictwo wszystkich ludzi, profesjonalni archeolodzy odpowiedzialni są za informowanie ogółu o charakterze badań archeologicznych i znaczeniu zasobów archeologicznych. Archeolodzy są też w szczególny sposób odpowiedzialni wobec społeczności lokalnych żyjących w miejscu, gdzie prowadzone są badania terenowe, jak i wobec swych rodzimych instytucji i wspólnot.
Archeolodzy powinni być wrażliwi na obyczaje i postawy kulturowe, i być świadomi wpływu, jaki badania i prace terenowe mogą wywrzeć na miejscową ludność, tak w trakcie, jak i po zakończeniu prac. Okoliczności takie powinny być brane pod uwagę przy planowaniu strategii przedsięwzięcia.
1. Profesjonalni archeolodzy powinni aktywnie angażować się w kontakty z szerszym ogółem poprzez odczyty, publikacje popularnonaukowe, programy szkolne i inne inicjatywy edukacyjne.
2. Plany prac terenowych powinny uwzględniać ekologiczny wpływ przedsięwzięcia i jego ogólny wpływ na lokalne społeczności.
3. Profesjonalni archeolodzy nie powinni uczestniczyć w przedsięwzięciach, który głównym celem jest prywatny zysk.
4. W przypadku przedsięwzięć terenowych archeolodzy powinni na etapie planowania konsultować się ze stosownymi przedstawicielami miejscowej społeczności, zachęcać lokalne środowiska do zaangażowania się w przedsięwzięcie, regularnie informować społeczność lokalną o rezultatach badań.
5. Archeolodzy powinni respektować normy kulturowe i godność mieszkańców obszaru, na którym prowadzone są badania archeologiczne.
6. Uzasadnione interesy ludzi, którzy deklarują dziedziczną lub inną łączność z dawnymi kulturami, muszą być równoważone przez naukową integralność dyscypliny. Szukać należy obustronnie akceptowalnych kompromisów.
III. Odpowiedzialność wobec kolegów
Profesjonalnych archeologów obowiązuje poszanowanie dla kolegów, dążenie w każdej sytuacji do szlachetnego postępowania, absolutne unikanie plagiatów oraz docenianie zasług innych archeologów.
1. Archeolodzy zaangażowani w zespołowe przedsięwzięcia powinni dążyć do działania harmonijnego i uczciwego; zwierzchnicy powinni z szacunkiem odnosić się do podwładnych, a wszyscy członkowie zespołu powinni starać się przyczynić do sukcesu całego przedsięwzięcia.
2. Badacz kierujący przedsięwzięciem archeologicznym powinien dbać o utrzymanie stosownych norm bezpieczeństwa i upewnić się, że członkowie personelu są odpowiednio ubezpieczeni.
3. Profesjonalni archeolodzy powinni zachowywać poufność informacji uzyskanych dzięki recenzowaniu wniosków o przyznanie grantów i innych tego typu uprzywilejowanych źródeł.
4. Profesjonalnym archeologom nie wolno stosować dyskryminacji lub molestowania opartych na różnicach płci, religii, wieku, rasy, pochodzenia narodowego, upośledzenia lub orientacji seksualnej; sponsorzy przedsięwzięcia powinni ustanowić środki mające eliminować takie zjawiska i/lub badać skargi na dyskryminację i molestowanie.
5. Archeolodzy powinni uwzględniać uzasadnione prośby kolegów o dostęp do materiałów i źródeł, zachowując istniejące prawa do publikacji, ale dzieląc się informacjami użytecznymi dla badań prowadzonych przez innych. Naukowcy pragnący dostępu do nieopublikowanych informacji nie mogą oczekiwać, że otrzymają informacje zinterpretowane, jeżeli te także są nieopublikowane i w przygotowaniu.
6. Przed opracowaniem i/lub publikacją nie publikowanego materiału, archeolodzy powinni zapewnić sobie stosowne pozwolenie, zazwyczaj na piśmie, od kierownika danego przedsięwzięcia lub wyznaczonego przedstawiciela instytucji sponsorującej i/lub od władz ochrony zabytków kraju, z którego materiał pochodzi.
7. Naukowcy opracowujący materiał z danego stanowiska powinni informować kierownika przedsięwzięcia o ich postępach i zamiarach; kierownik przedsięwzięcia powinien odwzajemniać się tym samym.
8. Uczestnicy przedsięwzięć zespołowych powinni przygotowywać i oceniać sprawozdania na bieżąco i w sposób kolegialny.
* Archaeological Institute of America - AIA.
